شعر مدح و رثاء در بلتستان

مداحی و مراثی از اصناف شعر و شعر از مقوله هنر و زیبایی شناسی  است. شاعر آنچه را در جهان زیبا می بیند در پیکر سخن زیبا و هنری می تراشد و تقدیم جامعه می کند. بنابراین جهان بینی و هنرزیبایی شناسی شاعر هرچه زیبا تر، ژرف تر، بلندپروازانه تر، پاک تر و به واقع نزدیک تر باشد موضوع سخن او، هنر او، شعر و سخن او، قالب و پیکر کلام او زیباتر و عمیق تر و به حق و حقیقت نزدیک ترو  برای انسان ها مفید تر وپر خیر و برکت تر آن فزون تر خواهد بود.

بدیهی است که بعد از خداوند جمیل ، جمال محمد و اهل بیت  او زیبا ترین در عالم وجود هستند و پرتو کامل و جلوه اتم آن جمیل مطلق اند بنابراین شاعر پاک نژاد، بلند همت، زیبا شناس و خدا پرست سعی اش این خواهد بود که همه توان خود را به کار گیرد تا بتواند از زیبا ترین جلوه های الهی که دیده و لمس کرده و در طور دلش به تماشا نشسته است را بیان کند و مردم را به سوی آن دعوت نماید. به همین جهت شاعران پاک طینت در تاریخ اسلام همیشه سعی نموده اند که در مدح و ثتاء اهل بیت علیهم السلام  شعر بگویند و زندگی شان را در کوی معرفت و ارادت و عشق آنان سپری نمایند.

اکثر شاعران بلتستان آگاهانه کوشیده اند در همین مسیر گام بردارند. آنها نعمت ملکه شعر را در تمجید و توصیف و ستودن گل و سنبل،  باغ و بهار،  خد و خال و زلف و رخسار معشوق مجازی و در ذکر بی تابیهای هجر و فراق و شوق و ولوله لحظات وصال محبوب مادی و فانی ضائع ننموده اند بلکه سعی و توان ادبی و هنری خود را در توصیف و تمجید و ثنای هادیان برحق، انبیاء و اوصیاء و خاندان رسالت به کار گرفته اند.

به جرأت می توان گفت که اگر شعر مذهبی از زبان بلتی گرفته شود هیچ سرمایه ادبی باقی نخواهد ماند.

شاعران بلتی زبان در سبک و محتوای خود از شعرای ایرانی و از ادب فارسی بسیار زیاد اثر گرفته اند. هیچ مدحی و مرثیه ای را نمی توان یافت که در آن الفاظ و تلمیحات فارسی به کار نرفته باشد.

قصائد و مراثی بسیاری وجود دارند که مطلع و سربندهای آن به زبان فارسی سروده شده است.

نمونه:

بفرمود مادر قاسم شهید نینوا قاسم

مه برج بنی هاشم شهید کربلا قاسم

به نا له گفت شه دین جان من عباس

غریب و بی کس و بی یار و بی وطن عباس

زخیمه آمده بر در دریده جامه ها ازبر

به درد اکبرش مادر جوان مرگم علی اکبر

غنچه گلزار دین اصغر که چون پژمرده شد

همچو بلبل شهر بانو در غمش افسرده شد

آفتاب دین، از برج زین،

افتاد بر زمین ،گویا که بی کسی

امشب است آن شب که شاه کربلا بیدار بود

دیده غم دیده او دم بدم خونبار بود

هم چنین شعراء بسیاری در زبان فارسی مدح اهل بیت گفته اند.

قبل از ورود اسلام به بلتستان ادبیات بلتی تنها غزلها و ترانه هایی درباره عشق و محبت، فراق، غم و اندوه و حوادث روزگار را دربر می گرفت اما پس از ورود اسلام شعرای این منطقه درباره حمد خدا و مدح رسول و آل رسول شعر گفتند و در مصائب شهداء کربلا و رسول خدا و ائمه مرثیه ها و نوحه ها سروده اند. ناگفته نماند که ادبیات قدیمی و محلی میز تا حدودی هنوز زنده است که به آنها اتنا رونگ (داستان) و رگیانگ خلو (داستان ها منظوم ملی و قهرمانهای ملی و درباره نشیب و فرازهای ملی و حوادث تاریخی) خلو(غزل و ترانه) گفته می شود اما اغلب مردم متدین و مومن از آنها رویگردانند و مداحی و مرثیه را ترجیح می دهند.

شاعران بلتستان به مکتب اهل بیت دل بسته اند، از این رو در منقبت محمد و آل محمد علیهم السلام اشعاری سروده اند که به چند گونه تقسیم می شود:

  1. قصائد: اشعاری که در مدح و منقبت و ثنای محمد و آل محمد علیهم السلام و اولیاء الهی سروده شده اند.
  2. مراثی و نوحه: اشعار و سروده هایی که در ثنای محمد وآل محمد علیهم السلام و شهدای کربلا وغیره سروده شده اند.
  3. بحرطویل ها: اشعاری که ابیات بسیاری دارند و در مدح و منقبت و معجزه های پیغمبر و آل پیغمبر علیهم السلام ، درباره جنگهای صدر اول و حوادث واقع درتاریخ اسلام سروده شده اند.
  4. گوشواره: شعر منظوم درباره یکی از حوادث تاریخی به ویژه برای ذکر تفصیل حالات ولادت یا عروسی معصومین.

ویژگی های مرثیهها، نوحه ها  و مداحی اهل بیت(ع) :

  1. اختصاص به انبیاء و خاندان رسالت دارد و درباره شاهان و ارباب  زر و زور چیزی گفته نشده است.
  2. پادشاه های محلی بلتستان عمدتا شاعر چیره دست، عالم و مداح خاندان رسالت بوده و در منطقه تحت حکومت خود سرپرستی علماء، شعرا و مداحان را به عهده داشته اند.
  3. از سبک و زبان فارسی اثر بسیار و ملموس پذیرفته اند.
  4.  تخیل شاعرانه را به به آیات و احادیث قوت برهانی بخشید و گویا شعراء  جمع ضدین را ممکن ساخته اند.
  5. همه شعرای مدیحه گو افراد متقی و صالح بوده و مدیحه سرائی خاندان رسالت شراب طهور ایشان و هدیه خالصانه  آنان در بارگاه  ربوبی بود و نه وسیله ای برای کسب و درآمد دنیوی.
  6. در زبان بلتی قدیم سروده های مذهبی لحن و آهنگ و ساز مخصوص به خود دارند. و با آهنگ و لحن و ساز سرودهای دیگر متفاوت است. آهنگ و ساز ترانه ها از آهنگ و ساز منقبت، مداحی، مراثی، نوحه ها، مدائح .. الخ متمایز است.
  7. جانسوز بودن ساز و آهنگ سنتی و اصیل منطقه بلتستان (در مراثی، نوحه ها و مدائح) بسیار حزن انگیز است اما  با درآمیختن آهنگ های مبتذل و ناهمگون امروزی به تدریج به دست فراموشی سپرده می شود.

پیش تر شعر و ادب جایگاهی بسیار ارزنده در جامعه داشت و بهترین انسانهای جامعه و تحصیل کردگان همان ادبیان و شاعران و علماء بودند، زیرا معیار علم و دانش ؛ادب، شعر، اخلاق و دین بود

  1. اما باگسترش علوم تجربی و دیگر علوم نخبگان جامعه به سوی علوم تجربی و علومی که درآمد مادی منتهی می شود روی آورده اند از رو عرصه شعر و ادب جاذبه چندانی برای نسل جوان ندارد بنابراین شعر و ادب در جامعه بلتستان رو به زوال است و امروز در عرصه شعر بلتی ادیبان توانا و نام آور کم تر به چشم می آیند. مراثی و سرودهای مذهبی به ویژه شکل سنتی آن نیز رخت بربسته و شاعری جدید با آن استعداد و توان گذشتگان وجود ندارد.
  2. مرثیه ها و نوحه ها دل سوز بوده و شنودنده را ناخودآگاه به گریه وامی دارد.
  3. مملو از محاسن ادبی از قبیل استعاره ها، تشبیهات، کنایه ها، لف و نشر، تضاد، سجع و مجاز و تلمیحات وغیره است.

نمونه تلمیح:

نیزیکه یودپه نور خدا طوری اوت نه ژوخ

کنگ زرین پو لنگسے نوید په نبی سی عصاو هرتینے

طور و عصا تلمیح به واقعه طور حضرت موسی می باشد. سر مبارک امام حسین بر بالای نیزه را به تجلی الهی بر موسی تشبیه نموده و امام زین العابدین را به حضرت موسی که به وسیله عصا ایستاده محو تماشای تجلی ربانی بوده است.

نمونه استعاره:

اسلامی کهری غبوس پو کهیورے فوقپنه سیکه تقدیری سی چقسے

ایمانی کهرینگ کهریل نه حیا میدپی دے هرمق پو جوکس پرده سا چقسے

ترجمه: وقتی ستون قصر اسلام را دست قضا شکست و بر زمین افتاد در قصر ایمان بی شرمانه کسانی داخل شدند که هیچ حیایی نداشتند.

ستون قصر اسلام استعاره از سید الشهدا و قصر ایمان استعاره از خیمه گاه مخدرات عصمت  است.

  1. اغلب مطالب مراثی بر وقائع تاریخی مبتنی است(اعم از اینکه آن واقعه تاریخی بذاته درست یا نادرست باشد)
  2. مظلومیت تاریخی اهل بیت و شهدای کربلا به خوبی نشان داده شده است.
  3. در اکثر مداحی و برخی مراثی به آیات و احادیث اسناد شده است.
  4. در برخی  از مداحی ها بر دشمنان دین لعن شده است.
  5. مشتمل بودن آنها بر تعبیرات، اصطلاحات و الفاظ عربی و فارسی ،برخی از مداحی ها  یک یا چندین بیت فارسی دارند.

معایب  و کاستی های  مرثیهها، نوحه ها و مداحی اهل بیت:

  1. ورود آهنگ ها و نغمه های نامناسب و غیر شرعی  از طریق زبان اردو:متأسفانه آهنگ ها و ساز اکثر نوحه ها و مدائح در زبان اردو برگرفته از آهنگ های ترانه های مبتذل است و در بسیاری از موارد آهنگ نوحه ها و مدائح و ترانه ها یکسان می باشد حتی کتاب هایی جهت راهنمایی مداحان به زبان اردو تالیف شده است که در آنها به تطبیق  نوحه ها با ترانه های هندی و پاکستانی می پردازد. از چند دهه پیش با ورد نوحه های اردو به بلتستان آهنگ های ترانه ها و اصناف دیگر به نوحه های زبان بلتی نیز سرایت نموده است، البته مراثی زبان بلتی هنوز سالم مانده است؛اما مدائح بلتی مغلوب ساز و آهنگ های اجنبی گشته است.
  2. نزول سطح شاعران سروده های مراثی و مدایح:امروز کسانی که نوحه می سرایند افراد سرشناس و ذی نفوذ جامعه نیستند. در صورتیکه شاعران قدیمی بلتستان حکام و راجه ها و پادشاهان منطقه بودند این زوال شعر و ادب به مراثی و نوحه ها و مدائح بلتی زبان هم راه یافته است.
  3. اتنای اغلب مرثیه ها و نوحه ها و مدایح بر احساسات شخصی.
  4. عدم رعایت شأن اهل بیت در برخی از اشعار: از جمله در نقل حادثه و زبان حال از زبان مخدارت عصمت و طهارت و شهداء شکوه ها و شکایات و جذبات سطحی ابراز شده است که باشأن محمد و آل محمد علیهم السلام سازگار نیست.

نمونه: به شهربانو نسبت داده شده که هدف به میدان فرستادن عزیزان خود نجات از ملامت مردم بود:

کھیانگ یقپی نلا کھیود مید رگسپی دے ببو تھونگسے

بیک بگید پہ نالا میونی بویقسے ببو تنگسے

فرزندم اگر تورا به میدان نبرد نفرستم مردم ملامتم خواهند کرد لذا جازه می دهم.

همچنین به مادر قاسم نسبت داده می شودکه او در سوگ فرزندش به حد جنون رسید دور جنازه قاسم طواف می کرد.

درباره فاطمه صغری گفته می شود که گاهی در بین راه می نشست و رخسار خود را به زمین می چسپانید و از هر کسی که از آنجا می گذشت با گریه و آه و فغان درباره پدر و عزیزانش می پرسید که حال شان چه شده است.

درباره حضرت زینب و دیگر مخدرات نیز گفته می شود که ایشان باناله و شیون و باکمال بی تابی بر سینه می کوبیدند و در این بزرگترین حماسه توحیدی دامن صبر و استقامت، شجاعت و شهامت، از دست داده بودند و تصویری که نشان میدهند همانند زنان ناتوانی است که نه هدفی دارند و نه صبر و استقامتی .در این تصویر اسوه صبر و مقاومت حضرت زینب به زنی عادی شبیه می شود که وقت شهادت عزیزانش همه توجه و هم و غمش به ذات خود معطوف است و نه به آرمانهای الهی. نمونه:

هلس یا شزدے چن دخپو نلابخ ژهکسے لوق تخ پو

لو چوبگید پا زیزی بق فو جوان مرگم علی اکبر

صد افسوس اے خدای مهربان! شومی قسمت من این است که تخت بخت من سرنگون شد و داماد هیجده ساله ام به کام مرگ رفت! آه! علی اکبر جوان مرگم.

هم چنین اشعار فراوانی وجود دارد که هم و غم بانوان حرم رسول الله فقط این است که بعد از شهادت عزیز انشان کسی نیست که هنگام پیری و مشکلات زندگی دست شان را بگیرد و زندگی ایشان را تامین نماید.

  1. مغایرت با احکام شرع:برخی از ابیات مداحی و مراثی با احکام شرعی منافات دارد مثلا در بسیاری از اینها "بی غسل و کفن" دفن شدن شهداء امری ناپسند نشان داده شده است
  2. اغلب قصائد و مراثی انبیاء و اوصیاء، خاندان رسالت و عواطف و احساسات و آرمانهای آنان را در سطح افراد عادی بومی تنزل داده شده است.
  3. نبود هیئت و مرجعی برای ارزیابی سروده ها پیش از انتشار. 

مدح خوانان،نوحه خوانان و مرثیه خوانان در بلتستان:

در مناطق ومحلّه های مختلف و متعدد بلتستان تعداد بی شماری از قصیده خوانان، نوحه خوانان، مرثیه خوانان بوده وهستند، مردم بلتستان از آنجاکه عاشق محمد وآل محمد هستند اغلبشان حدّ اقل یک یا چند قصیده و مرثیه و نوحه را به حافظه دارند ویاد می گیرند تا به مناسبتها ومواقع لازم بخوانند.

اسامی چند تن از مداحان مشهور قدیم و معاصر به شرح زیر است:

قدیم:

  1. مرحوم الحاج علی نقی که اهل سکردو و از مشهورترین قصیده خوانان بود.او چند سال پیش فوت کرده است ولی با صدای خوب وعشقش به اهل بیت درمیان مردم بلتستان زنده است،ایشان در رادیو اسکردو پاکستان نیز قصیده می خواند.
  2. مرحوم آخوند اکبر (مدح خوان )
  3. مرحوم کاچو شجاع (ازاهالی خپلو، شاعر اهلبیت و مدح گو و مرثیه خوان، صاحب سبک ویژه)
  4. شیخ علی محمد مرتضوی (ازاهالی گول)

معاصر:

  1. یعقوب حسین (در حال حاضر از مشهور ترین نوحه خوانان میباشد)
  2. اقبال (ایشان نیز مانند یعقوب است)

ویژگیهای مثبت قدیم:

  1. ایجاد جوش و ولوله و تعمیق ایمان آن در قلوب مؤمنین: آنها با آواز وصدای خوب دلهای مومنان را نسبت به محمد وآل محمد به جوش در می آورند.
  2. تقویت ایمان به حقایق دین.
  3. شناساندن تاریخ اسلام به نسل نو : قصیده خوانان ونوحه خوانان، واقعه کربلا وبسیاری ازتواریخ اسلام را باز می گو یند
  4. پرهیز و احتیاط کامل از غنای حرام و مشکوک: از گذشته مدح خوانان و نوحه خوانان معتقد به شریعت اسلامی غنای حرام در خواندن پرهیز می کردند.

ویژگیهای منفی معاصر:

  1. خواندن برخی قصائد ونوحه ها به صدای موسیقی حرام.

کتابهای مداحی و مراثی

کتابهایی که تاکنون دراین باره به چاپ رسیده از این قرار است.

  1. مخزن البکاء                                             (مجموعه مراثی شعراء)
  2. خزینه البکاء                     (۱۹۸۰ء)            (مجموعه مراثی شعراء)
  3. غم کده                           (۱۹۶۰ء) (مجموعه مراثی شعراء)
  4. ماتم کده             (۱۹۷۵ء)            مجموعه مراثی شعراء)
  5. منبع المصائب                   (۱۹۹۳ء)            (مجموعه مراثی شعراء)
  6. ریاض الحسین                   (۱۹۹۱ء)            از آخوند حسین
  7. گلدسته عباس                  (۱۹۸۰ء)            از سید شاه عباس (مداحی عباس)
  8. گل عباس                        (۱۹۹۱ء)            (مجموعه مداحی شعرا
  9. چراغ مصطفوی      ۱۹۹۲ء               فدا حسین شمیم
  10. گلزار حسن                       ۱۹۸۲ء               آخوند حسن
  11. زبدۃ المناقب                     ۱۹۸۲ء               مجموعه مداحی شعراء
  12. باده مودت                                                زایر غلام رضا . مجموعه کلام و مداحی شعراء
  13. نواءے طالب                     ۱۹۹۴ء               از حاجی غلام حسین طالب
  14. مجموعه مداحی     ۱۹۷۸ء               مجموعه مداحی شعراء بلتستان
  15. گل کده                          ۱۹۹۱ء               مجموعه کلام و مداحی شعراء
  16. گلستان زهرا                     ۲۰۰۰ء               مجموعه کلام و مداحی شعراء
  17. گلستان مداحی                  ۱۹۹۸ء               مجموعه منتخب از کلام شعراء
  18. نقیب آزادی "کلیات حیدر" ۱۹۹۸ء     راجه حیدر خان حیدر
  19. یا زمانینگ تهونگ  ۱۹۷۲ء               شمیم بلتستان
  20. نفحات طیبه                                             محمد ابراهیم زایر
  21. انیس بلتستان بزم محب ۲۰۰۴ء         محمد حسن حسرت
  22. داستان کربلا                     ۲۰۰۵ء               از کاچو اسفند یار خان فریدون کرگل
  23. کلیات صادق                     ۲۰۰۵ء               صادق علی صادق کرگل
  24. رباعیات الهامی                  2011ء               حشمت کمال الهامی
  25. تصویر عزا                        2010ء               مجموعه مراثی و نوحه: از علی محمد مرتضوی
  26. کهراغی چهمه                   2010ء               مجموعه نوحه از علی محمد مرتضوی
  27. گلستان تبسم                                            مجموعه قصاید و رباعیات: آخون علی تراب

این فهرست مختصری از مجموعه کتب شعراء بلتستان بود، گفته می شود که هنوز موارد زیادی برای چاپ آماده است.

نمونه هایی از آثار ادبی شعرای معروف

۱۔ شعری از شاعری نامدار و انقلابی راجه حیدر خان حیدر (شگر) درباره حضرت علی (ع):

یاری رگی کهه دشمنی گونی پولو هرژیسی

یا تهنگپو چوقله تیانگسی دافوق چهوسی هل پو سترنگ

یانگنه کفر فردے تانگسی هرژی سی ناچهوسی پولو

بدرینگ نه هرژن چی کهیونگ سے چهوسی رگو جنین نه ژهنگ

ترجمه: (ای مولایم علی) با شمشیر خودت با سرهای دشمنان توپ بازی کردی و در میدانهای (جنگ) آنها را پرتاب نمودی وبدین ترتیب دین حق را برنده این بازی نمودی. تو در مقابل جبهه کفر ایستادی و بازی جنگ را با جدّیت پیش بردی تو از بدر گرفته تا حنین در این بازی جنگ پیروز شده ای.

راجه در این بیت به حدیث مشهور نبی اکرم (صلی الله علیه و آله)که فرمود "برز الاسلام کله الی الکفر کله'' اشاره کرده است.

۲۔ کاچو اسفند یار خان (خپلو)

هبل لات و مناتی گو پولوے مل لا ڈفوق تنگسی

کفری هل بودینا قبله سترنگسے ژهنگسی رگیالفی ان

ترجمه: سرهای بت های هبل، لات، منات را مانند توپ پرتاب نموده.  قدرت و نیروی کفر را از بین بردی و او را به حالت جان کندن افکندی و بدین طریق اسلام برنده این بازی شد.

۳۔ سید شاه عباس (معروف به بوا عباس فخر الشعراء)

یودپا شگری ملا علی مراد خانی زینگ

عبدالکریم تیانگفی ڈافوق نا پولونگ گیرے؟!

در مرکز شگر مردی مشهور بنام علی مراد وجود داشت و بسیار شهرت داشت۔ افسوس الآن آن کجا و عبدالکریم و پرتاب توپش و بازیهای او کجا ؟

اشاره دارد به دنیای فانی در روایت هم دارد این کسری، این قیصر، این الاکاسره و این الاقاصره؟!!

حسینی تربتی کا ربیس برانی تهوق نی کفن پویکه

نکیری می دپوس پو له فلی ان نی علی مینگپو

نام علی سپری برای گرز آتشین نکیر است که آنرا با تربت حسین برسینه ام در کفن بنویس

خدائی فرقه نا سر نا اشی ان نی علی مینگپو

نبی ستروق نه نبی رگونه وصی ان نی علی مینگپو

علی دست خدا، سر خدا و نام خدا است (او) جسم و جان و وصی پیغمبر است در روایت هم دارد علی دست خدا و سر خدا و نفس نبی و وصی نبی و انت وصی فی الدنیا والآخره و انفسنا وانفسکم۔

۴۔ آخوند حسن

کفری گونگ چوق پولوے ملا تنگس هرتونی ادوق تهوق لا

یانی فرین چدس مه کفری هرژه فرن یا رسول الله

ترجمه: ای رسول خدا! تو سرهای کفار را مانند توپ در زیر سمهای اسبان له کردی و با تلاش و مشقت رگهای کفر را قطع نموده ای!

۵۔ درویش جوهر علی جوهر:

این عید غدیر است مبارک مبارک

این روز کبیر است مبارک مبارک

آداب مرثیه و نوحه خوانی

بعد از آن که مردم برای عزاداری جمع شدند ،حلقه وار می نشینند و بعد از تعوذ و بسمله با این اشعار فارسی مجلس آغاز می شود:

ازما سلام برتن صد پاره حسین.                                  بر همرهان کشته و آواره حسین

بر خفتگان ماریه و رفتگان شام.                                  آن دختران ثابت و سیاده حسین

یا حسین! این خدمت وصال برای شان قبول باد   صلوات به رسول و آل رسول باد

بعد از اختتام مرثیه و نوحه (اختتام روضہ خوانی) باکلمات زیر مراسم به پایان می رسد:

داد از قتل حسین بی داد از قتل حسین                         داد از قتل حسین فریاد از قتل حسین

علی و آل علی را ز جان و دل صلوات                           به دشمنان علی را صد هزار لعنت باد

در بعض مناطق مردم این اشعار را اضافه می کنند:

            داستان پسر هند مگر نشینیدی                                  که چه  از او و یه کس او به پیمبر برسید

            پدر او دندان پیامبر بشکست                          مادر او جگر عم پیمبر بمکید

            خود او به ناحق حق داماد پیمبر بگرفت             پسر او سرفرزند پیمبر ببرید

            برچنین قوم که لعنت نکند لعنت باد                لعنت الله یزیداً و علی قوم یزید

مختصری درباره شعر و شاعری شعراء بلتستان

بعد از ۱۸۴۰ می توان شاعری و ادبیات بلتی را به سه دور تقسیم کرد.

دوره متقدمین:

شعرای این دوره :

راجه حیدر خان حیدر اماچه ازمنطقه شگر: در اشعار او شور میهن دوستی ووطن پرستی یافته می شود، شور آزادی و حریت  او و استقلال جامعه شیعی و مبازره علیه کفر از سیره معصومین الهام می

  1. گیرد و در سروده های او این مفهوم به خوبی مشهود است .اودر زندان با تضرع و زاری اشعار و مناجاتش را نوشت و نقیب ادبیات زبان بلتی بود.

حیدر خان شاعری است که بنیاد ادبیات و شاعری قوم بلتی را نهاد او در یک شعر خود به حضرت علی عرض می نماید:

سمنگ رودا خلودینا سترنگلا بودے کهیور فی بلتی یول

چهوس سترانگمی فراقپو تانگ سے بیوسی بلتی یول لا سترنگ

ترجمه: وطنم را که بنیادش به لرزش درآمده و کچ شده است با آن دست مبارک خود که با آن دین اسلام را راست نموده ای بپا دار و مستحکم نما.

  1. حسین علی خان محب (۱۸۴۰ء) شاعر اهل بیت بود و به آنان بسیار عشق می ورزید.
  2.  لطف علی خان عاشق
  3. ملک حیدر مخلص
  4. امیر حیدر محزون
  5. محمد علی خان ذاکر اینها مرثیه گو و قصیده گو بودند.
  6. مراد خان مراد اماچه: هم مرثیه گو بود 

دوره متوسطین:

چند تن از شعرای این دوره عبارتند از.

  1.  سید شاه عباس: مرد بسیار توانا و فصیح و بلیغ بود و در مدح محمد و آل محمد بسیار گفته و انشاء نموده است. به ایشان ملک الشعراء نیز گفته می شود، در شعر بوا عباس تمام خصوصیات و صفات شاعری یافته می شود.
  2. آخوند جوهر علی جوهر: مرد عالم و در شعر و شاعری و در گفتن بحر طویل ید طولایی داشت. و در واقعه نگاری، منظر نگاری و به تصویر کشیدن عواطف و احساسات درونی و منظر جنگ بی مثال بود.
  3. آخوند خدایار: ایشان نیز بحر طویل می گفت.

سید سلطان: ایشان نیز بحر طویل می گفت: بحر طویل از نواع سخن است که از ایران به این منطقه منتقل شده است، در ابیات بلتی این نوع شعر دارای اهمیت بسیار است. بحر طویل چک بند حدوداً

  1. بیست و پنچ مصرع دارد. این شعراء در بحر طویل به جنگهای واقع در صدر اسلام معجزات انبیاء و ائمه، حوادث تاریخی و شخصیت های اسلامی وغیره اشاره نموده اند.
  2. راجه حاتم خان حاتم.
  3. کاچو اسفند خان.
  4. سید فضل شاه
  5. راجه حس خان بیدل
  6. مراد علی خان اماچا
  7. آخوند سلطان علی
  8.  سید منصور علی شاه
  9.  وزیر رستم ولی پا
  10.  آخوند محمد علی
  11. مظفر علی خان ظفر
  12. راجه محمد علی شاه بیدل
  13.  کاچو مراد خان
  14.  آخوند حسین
  15. آخوند غلام حسین
  16.  آخوند حسن
  17. سید ناصر الدین ناصر،
  18. راجه محمد علی خان کریس
  19. سید اصغر شاه خپلو
  20. سید حسین شاه غاسینگ کهرمنگ
  21. سید عی الموسوی ممتاز الفاضل، اشعار ونظم های این شاعر بیشتر بر مدح و منقبت، حمد و نعت خدا و محمد و آل محمد مشتمل است

دوره جدید:

شعرای این دوره کم نیستند نام چند تن از آنها چنین است:

  1. راجه محمد علی شاه صبا: شاعری بزرگ است و بردیگر شعرا برتری دارد
  2. فدا حسین شمیم
  3. شیخ غلام حسین سحر: شاعری است درویش منش، بیشتر کلامش عارفانه است و تمام اشعارش را به یاد دارد.
  4. حشمت کمال الهامی
  5. غلام حسن حسنی
  6. آخوند محمد حسین حکیم
  7. کاچو شجاعت علی خان شجاع
  8. عنایت علی خان : شجاعت علی و عنایت علی باهم برادرند، این دو شاعر که اهالی گنگ چهے خپلو بلتستان می باشند در مدح و منقبت محمد و آل محمد مداحی بسیاری گفته اند، در حمد باری تعالی هم کاچو شجاعت حمدی دارد، کاچو شجاعت علی درباره امور اجتماعی و جامعه نیز اشعاری سروده است. مداحی این دو برادر بنام زبده المناقب چاپ شده است.
  9. حاجی غلام حسن طالب: شاعر طنزپرداز و صاحب کتاب نواءے طالب
  10.  وزیر احمد (طنز پرداز) مولف بحر طویل، از رادیو پاکستان بخش می شود.
  11. غلام حسین بلغاری (طنزپرداز)
  12. آخوند هبته الله
  13.  غلام مهدی شاهد
  14.  فرمان علی خیالی
  15.  احسان علی دانش
  16.  کاچو سلامت علی سلامت
  17.  غلام رسول تمنا
  18.  مهدی اشرف
  19.  سید امجد علی امجد
  20. وزیر حین راهی
  21. یوسف علی کهسمن
  22. سید اسد زیدی (شاعر اردو)
  23. بریگیدیر ذاکر (مهکار)
  24. شاکر شمیم (نغمه سنگ اور رگ سنگ)
  25. ذیشان مهدی
  26. محمد افضل رش
  27. اشرف کاظمی
  28. دکتر مظفر حسین انجم
  29. دکتر حسن خان اماچه
  30.  عاشق حسین عاشق
  31.  سید اسلم حسین سحر
  32.  رضا بیگ گهائیل
  33. طالب مجروح نیز در زبان اردو شعر می گوید

منبع: رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران- اسلام آباد

/ 0 نظر / 193 بازدید