آیین عرس در شبه قاره

       مراسم عرس ظاهراً شامل عبادت کردن و قرآن خواندن و ختم قرآن کردن و ادعیه و او را و خواندن و قوالی کردن ورقص و وجد و سماع کردن و سرانجام غریبان (فقیران) را اطعام کردن است که این مراسم از یک روز تا سه روز و شاید بیشتر به طول می آنجامد. و مقابری هست که هرکدام از آنها محل زیارت گروهی از معتقدان و پیروان آنها است و هرساله درمواقع معین مجالس باشکوه در آستان آن مشاهد و مقابر در روزهای تولد و یا وفات آن بزرگان با جلال وشکوه تمام وعقیده معنوی بسیار و اسم بزرگداشت این بزرگان را برپای کنند. که آنرا به اصطلاح مردم مسلمان سر زمین پاک عرس می گویند. این لفظ برای آن بکار برده می شود که مردم شادی و غم را به هم می آمیزند.

         هدف اصلی از این مراسم در واقع تجدید تعالیم دینی و تجلیل از خدمات والای آن بزرگان و زنده نگهداشتن مکتب ومشرب آنهاست و در هنگام برگزاری مراسم عرس پیران، معتقدان پیریا شیخ نذر و نیاز بسیار می کنند.

بنابه اظهارکتاب دانشنامه ادب فارسی اعراس بزرگان نام کتابی است به فارسی درتعیین سالروز و پیرامون رهبران دینی که توسط مولوی کبیر الدین احمد(قرن دوازدهم هجری) و ویلیام فاسولیس انگلیسی تالیف شده و درسال 1855م در کلکته بوسیله کالج فورت ولیم چاپ شده است دراین کتاب احوال اجمالی نزدیک به 251 نفر از عرفای مشهور شبه قاره بیان شده است و به طور کلی ذکر رجال از زمان تولد حضرت ختمی مرتبت رسول اکرم (ص) تا سال 1156 هـ. ق. برابر با 1743 میلادی که سال تألیف این کتاب است با تاریخ وفات آنها دراین اثر آمده است.

        آنچه شایان توجه است در هنگام عرس همه مردم نوعی فداکاری و همکاری و همبستگی اجتماعی و دینی و ملی باهم پیدا می کنند و همه دست به دست هم می دهند و کارهای مراسم عرس را انجام می دهند.

         فرهنگ مردم مسلمان شبه قاره به ویژه منطقه پنجاب پاکستان اساساً از بنیادهای روحانیون صوفی اقتباس شده است آنها اسلام را دراین منطقه گسترش دادند. آن را ترویج کردند وخود به شیوه ساده اسلامی زیستند. مردم بازی ها وجشن های خود را به یاد بود این سنت ها برگزارمی کنند. بازی ها ونمایشگاه ها وجشنواره های پنجاب خصوصاً و درشعبه های فرهنگی آنها را منعکس می کند.

       این جشن ها ومراسم کلاً در سه دسته طبقه بندی می شوند:

1- جشن ها ونمایش های مذهبی وفصلی  2- مراسم عبادی یا عرسی . 3- نمایشگاه های صنعتی و بازرگانی. نمایشگاه های مذهبی در روزهای مخصوصی بنا براهمیت اسلامی شان برپای شوند. مانند مراسم سوگواری ماه محرم، عید میلادالنبی(ص)،عید الاضحی(قربان) و شب برات (شب نیمه شعبان المعظم). فعالیت های اصلی دراین مراسم منحصر به دسته ها وگروه های مؤمنان و پرهیزگاران است. میله یا جشن بزرگ مذهبی به نشانه احترام وبرجسته کردن این مناسبت ها ست. نیز دراین ایام برپا می شود.

     درمراسم عرس پیروان ، انجمن وسیعی به یاد ولی وپیر خود تشکیل می دهند وباهم بیعت می کنند. موسیقی الهام بخش روح دراین مراسم جای خاصی دارد.

      سماع یا رقص صوفیانه توسط پیروان اجرا می شود. موسیقی دراین مراسم که اساسا مردمی وجذاب است و پیام های عارفانه از طریق آن گسترش می یابد بزرگترین قوالان وهمنوایان  آنها در برگزاری مجالس قوالی کوشش بسیار می کنند وبرنامه های پر از وجد وحال وشوق اجرا می نمایند. در مجالس قوالی بیشتر اشعار عرفانی فارسی واردو می خوانند ودیگران دم می گیرند وبا حرکات سروبدن نوعی سماع می کنند به طوری که مجالس یک پارچه جوش وجذبه می گردد ودانستن یا ندانستن زبان شرط نیست بلکه حال وموقع شرط است.

 مجالس قوالی در مراسم عرس

         بزرگترین مراسم عرس در پنجاب که در پاکستان از اهمیت ویژه ای برخورداراست عرس شخصیت بزرگ لاهور حضرت سید ابوالحسن علی بن عثمان هجویری جلابی غزنوی معروف به حضرت داتا گنج بخش صاحب کتاب ارزشمند کشف المحجوب در تعالیم صوفیه از عرفای بزرگ فارسی نویس قرن پنجم هجری است که در روزهای 19 و 20 ماه صفر انجام می گیرد.

         آرامگاه حضرت داتا گنج بخش در لاهور به نام در بار داتا صاحب بسیار مشهور است. وی در نزد مردم پاکستان وشبه قاره مقام ومرتبت ویژه دارد. در شهرلاهور که یکی از مراکز مهم فرهنگی شبه قاره و پاکستان می باشد آرامگاه بسیار زیبایی با محوطه سازی بزرگ ومعماری اسلامی ومسجدی بسیار شکیل به نام وی ساخته شده  ورودی های زیبایی در اطراف آرامگاه زائران را به درون حیاط بزرگ هدایت می کند. هنگام برگزاری عرس حضرت داتا گنج بخش مجالس وعظ وخطابه، ذکورگویی، قرآن خوانی، نعت خوان وقوالی برپا ست . همراه عرس جشن بزرگی که میله نامیده می شود و در آن جشنواره خرید وفروش پوشاک ولوازم زندگی صورت می گیرد وبه منظور دادن نذورات درکنار مجموعه آرامگاه برپا می شود.

      از مراسم ویژه ودیدنی برگزاری عرس حضرت داتا گنج بخش شیر نوشی وخیرات شیراست. یعنی شیرگاو، کاومیش وگوسفند به فراوانی در دسترس همگان قرارمی گیرد وهرکس می کوشد که از این نوع بنوشد زیرا مردم معتقدند شفای بیماری ها وبرطرف کننده امراض است .

   یکی دیگر از عرس های بزرگ پاکستان و شبه قاره در ایالت سند انجام می گیرد و. دراین ایالت برای شخصیت های بزرگی همچون سید عثمان مروندی معروف به حضرت لعل شهباز قلندر در شهر سیون شریف و شاه عبداللطیف بهتایی در بیت شاه مراسم های با شکوهی از سوی ارادتمندان و پیروان و معتقدان آنها که دو تن از شاعران عارف و از اولیای صاحب کرامت هستند ، برگزار می شود .

   مردم سند خصوصاً و مردم شبه قاره عموماً اعتقاد و احترام ناگسستنی به این دو عارف بزرگ دارند و اشعار ایشان یا ملفوظات هر دو را علماً و عملاً اجرا می کنند مجالس وجد و سماع در هنگام عرس این دو عارف بسیار دیدنی و شنیدنی است . در بیت شاه  همه ساله در روز های 13 و 14 و 15 ماه صفر در بیت شاه زادگاه وی عرس شاه عبد اللطیف بهتایی ( 1101 / 1165 هجری قمری ) با شکوه فراوان برگزار می شود و مردم و مریدان و عاشقان و ارادتمندان وی از سراسر شبه قاره برای شرکت در مراسم عرس ایشان به بیت شاه آمده و در این مراسم شرکت می کنند . در مدت 293 سالی که از درگذشت وی می گذرد تا کنون 260 عرس و مراسم بزرگداشت برای ایشان برگزار شده است .

   عرس معروف دیگر، مربوط به سید عبداللطیف کاظمی است که درپاکستان برگزار می شود. سیدعبداللطیف کاظمی معروف به بری امام (1038/ 1129هــ ق) پس از سیروسفر فراوان، دردهکده چورپور= =Chorpur) شهر دزدان) رحل اقامت افکند و به ترویج دین مبین اسلام همت گماشت و در مدت کوتاهی پس از اقامت وی در آن جا ساکنان محل به اسلام گرویدند ونام دهکده را به نورپورشاهان تغییر دادند . سید عبداللطیف به علت سفرهای زیادی که ازطریق زمینی انجام داده به ویژه سفرهای متعدد به مکه مکرمه، مدینه منوره، شیراز، اصفهان، شام ، مشهد وغیره به ” بری امام “ یعنی رهبری که بسیار درخشکی سفر کرده ، شهرت یافت . وی 91 سال عمرکرد وپیروان فراوانی درپاکستان یافت . شب های جمعه و همه ساله درمراسم عرس وی، مردم در محل آستان وی جمع شده و با برپایی عرس و بزرگداشت وی نذورات خود را در میان مردم و شرکت کنندگان تقسیم می کنند . دیگ های برنج و قیمه به نام وی دراطراف آرامگاه طبخ می شود و توسط افراد خیر و مؤمن میان فقرا تقسیم می شود. هیچ فقیری از درگاه وی گرسنه برنمی گردد . درمراسم عرس بری امام از سرتاسر پاکستان وشبه قاره مردم برای عبادت وگرفتن نیاز ودادن نذورات  به نور پورشاهان می آیند به ویژه درعیدالاضحی این محل مملو از مسلمانان و علاقه مندان و پیروان ایشان می شود.

    دیگر مراسم بزرگ عرس در گولره شریف در دربار سید مهر علی شاه انجام می گردد . دیگر در دربار حاجی محمد نوشاه گنج بخش در ساهنپال شریف ، دیگر در دربار گیلانیان و بخاریان در اوج شریف ، دیگری در دربار شیخ بهاء الدین زکریا ملتانی و شیخ صدر الدین معروف بشاه رکن عالم و دیگر در دربار مولانا محمد علی در مکهد شریف و دیگر در دربار شاه دوله دریایی در گجرات دیگر در پاک پتن شریف و دیگر در دربار شاه جمال در لاهور و دیگر جاها .

    یکی از مراسم های با شکوه عرس ، برگزاری  مراسم عرس در شهرک مکهد شریف درکنار رودخانه سند است این شهرک در هنگام عرس یک چهره شگفت آور بخود می گیرد . با وجود این که راه رسیدن به این شهرک بسیار دور و کوهستانی و دشوار است ، مردم از راه خشکی یعنی راه ماشین رو و از راه آبی توسط قایق از طریق رودخانه سند بسوی این شهرک روی می آورند و در دامنه تپه ها و زیر درخت ها و لبه آب رودخانه بطرزی بسیار ساده سکنی می گزینند و مدت سه روز و بیشتر در مراسم عرس شرکت میکنند و بعضی از آنها بریاضت و عبادت و چله نشینی می پردازند و با پیر و سجاده نشین دربار آن پیر که مراسم عرس برای او انجام می گیرد بیعت می کنند و از صمیم دل و جان با وی حلف و سوگند وفاداری می خورند و پس از عرس بآرامش دل و سکون جسم به شهر ها و روستای خود باز می گردند . 

عرس درهند

          در منطقه راجستان مرکزی درهند، درشهر اجمیر، شهری که درکنار ساحل دریاچه راجستان ،‌ یکی ازعرس های بزرگ شبه قاره برگزارمی شود. دراین جاست که آرامگاه ابدی صوفی وعارف برجسته هند، حضرت خواجه معین الدین چشتی قراردارد. خواجه ازمردم ایران بود و طریقه ” فقیر“ چشتیه را درهند بنیان نهاد. او به خواجه غریب نوازیعنی حامی فقرا معروف است، زیرا تمام زندگی اش را صرف عبادت ودستگیری از مستمندان وخدمت به مردم کرد در ایام بزرگداشت و عرس خواجه معین الدین مردم و عاشقان و ارادتمندان وی از اقصی نقاط عالم به خصوص شبه قاره به اجمیر هند رفته و در مراسم با شکوه عرس شرکت می کنند . 

مهمترین اعراس بزرگان درشبه قاره درطول یک سال قمری :

  در ماه  محرم: عرس حضرت بابا فرید الدین گنج شکر(پاکستان)، عرس حضرت شاه ولی الله دهلوی (هند) 

 در ماه صفر: عرس حضرت علی بن عثمان هجویری معروف به داتا گنج بخش (پاکستان)،عرس حضرت شاه عبداللطیف بهتائی (پاکستان)

در ماه ربیع الاول : عرس حضرت خواجه بهاءالدین سهروردی (پاکستان) ، عرس حضرت سیداحمد پادشاه پیر (پاکستان) ، عرس حضرت خواجه قطب الدین بختیار کاکی (هند) ، عرس حضرت شیخ عبدالحق محدث دهلوی (هند) عرس حضرت شیخ عبدالحق محدث دهلوی (هند)  ، عرس حضرت بوشاه علی قلندر(هند)

در ماه ربیع الثانی : عرس محبوب الهی حضرت خواجه نظام الدین اولیا(هند)

 در ماه جمادی الاول : عرس سیدحضورمجاهد ملت (هند)

در ماه جمادی الثانی: عرس حضرت شاه مخدوم علی (هند) عرس سیدشاه سالم (هند)

در ماه رجب: عرس حضرت صوفی صاحب( پاکستان)، عرس حضرت غریب نوازمعین الدین چشتی(هند)

در ماه شعبان: عرس حضرت سیدمحمدخالدشاه چشتی صابری (هند)

در ماه رمضان: عرس شیخ جمال الاولیاء (هند)

در ماه شوال: عرس مخدوم یحیی مانری (هند)،

در ماه ذیقعده: عرس صدرالشریعه مولانا امجد علی غوث(هند)

در ماه ذیحجه: عرس شیخ بهاءالدین رضوی (هند) نیزعرس های دیگری ازجمله: عرس حضرت میان میر(پاکستان) عرس حضرت بهاءالدین زکریا ملتانی (پاکستان) عرس حضرت بوله شاه (پاکستان)، عرس حضرت شاه عبداللطیف کاظمی معروف به بری امام(پاکستان)،عرس حضرت سید حسین زنجانی(پاکستان) عرس مادهولال حسین(پاکستان). عرس سیدالسادات محمود سبزواری (پاکستان)، عرس حضرت سلطان باهو (پاکستان)، عرس شاه یوسف گردیزی( پاکستان) عرس شاه رکن عالم (پاکستان) عرس حضرت جلال الدین منیرشاه سرخ بخاری(پاکستان)، عرس حضرت جلال الدین منیرشاه سرخ بخاری(پاکستان) عرس حضرت مخدوم جلال لدین بخاری جهانیان جهانگشت ( پاکستان)، عرس حضرت پیر محمدعلی شاه گولتره شریف(پاکستان) و... قابل ذکرند.

 سید کریم پورمانی

/ 0 نظر / 58 بازدید